VẤN ĐỀ CHỦ THỂ TRONG TRIẾT HỌC: SỰ HÌNH THÀNH, KHỦNG HOẢNG VÀ NHỮNG PHÊ PHÁN ĐƯƠNG ĐẠI

Tác giả: Nguyễn Thị Liên Nhi – Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh.

Tóm tắt: Bài viết khảo sát khái niệm chủ thể như một vấn đề trung tâm của triết học cận hiện đại, đồng thời phân tích những biến đổi của nó trong bối cảnh xã hội – công nghệ thế kỷ XXI. Trước hết, bài viết làm rõ sự hình thành của chủ thể hiện đại từ Descartes đến Kant và hiện tượng học, nơi chủ thể được xác lập như nền tảng tự ý thức, bảo đảm tính chắc chắn và tính phổ quát của tri thức. Tiếp đó, bài viết phân tích cuộc khủng hoảng nội tại của mô hình này qua các phê phán phả hệ và hậu cấu trúc, đặc biệt ở Nietzsche và Foucault, nhằm chỉ ra tính lịch sử, tính kiến tạo và tính quyền lực của cấu trúc chủ thể. Vượt khỏi khuôn khổ hậu hiện đại thập niên 1960 – 1970, bài viết mở rộng sang phê phán của trường phái Frankfurt và các lý thuyết xã hội đương đại, qua đó cho thấy chủ thể trong xã hội tư bản muộn bị công cụ hóa, hàng hóa hóa và tích hợp vào logic tiêu thụ và truyền thông. Đồng thời, trước khủng hoảng sinh thái và sự phát triển của công nghệ số, bài viết gợi mở khả năng tái hình dung chủ thể như một cấu trúc quan hệ, liên – hữu thể và đồng – cấu thành với hệ thống kỹ thuật. Qua đó, chủ thể được hiểu không như nền tảng tuyệt đối, mà như một quá trình lịch sử mở và phê phán.

Từ khóa: Chủ thể, triết học hiện đại, khủng hoảng, hậu hiện đại, hậu thực dân

Nhận bài 12/12/25; phản biện 25/01/26; biên tập 05/02/26; duyệt đăng 25/03/26.

Xem nội dung bài tại File PDF (trang 56)