TRIẾT HỌC CỦA TỰ NHIÊN SỐNG: CUỘC ĐỐI THOẠI GIỮA BIỂU SINH HỌC, ARISTOTLE VÀ KEN WILBER

Tác giả: TS. Quách Nghiêm – Viện nghiên cứu ứng dụng Công nghệ Tái tạo và Trẻ hóa ở người (RIRR).

Tóm tắt: Bài nghiên cứu phân tích và đối thoại giữa Biểu sinh học (Epigenetics), Siêu hình học của Aristotle, và Triết học tích hợp của Ken Wilber nhằm xây dựng một “Triết học của Tự nhiên Sống” – khung lý luận vừa dựa trên bằng chứng khoa học, vừa bao quát chiều kích nhân văn – siêu hình. Biểu sinh học cung cấp dữ liệu thực nghiệm về tác động của môi trường, hành vi và trạng thái tâm lý tới biểu hiện gen mà không thay đổi trình tự ADN. Aristotle đưa ra bốn nguyên nhân (vật chất, hình thức, tác động, mục đích) và cặp khái niệm tiềm thể – hiện thể để lý giải tính định hướng của sự sống. Ken Wilber phát triển mô hình bốn khu vực (chủ quan – khách quan – cá nhân – tập thể) và nguyên lý tiến hóa tích hợp để kết nối khoa học, triết học và tâm linh. Bài viết chỉ ra điểm giao thoa (tính khả biến của sự sống, quan điểm đa nguyên nhân, liên kết khoa học – nhân văn) và khác biệt (đối tượng, phương pháp, mục tiêu). Đồng thời, tác giả cảnh báo nguy cơ diễn giải sai nếu đồng nhất hóa khái niệm và đề xuất khung tích hợp ba trụ cột với phương pháp “đối thoại khái niệm” để kết nối dữ liệu khoa học và khung triết học. Thực tế, không hệ thống nào đủ sức giải thích trọn vẹn sự sống; chỉ sự tích hợp cẩn trọng mới mở ra cái nhìn toàn thể, nuôi dưỡng cả tri thức và nhân tính.

Từ khóa: Tự nhiên Sống, Biểu sinh học, Epigenetics, Siêu hình học, Tiềm thể – Hiện thể; Ken Wilber, Telos.

Nhận bài 25/6/25; đưa vào quy trình biên tập 25/6/25; duyệt đăng 25/8/25.

Xem nội dung bài tại File PDF (trang 96)