KARL MARX VÀ AI: TỪ “PHÂN ĐOẠN VỀ MÁY MÓC” ĐẾN CHẾ ĐỘ NÔNG NÔ MỚI

Tác giả: TS. Ngô Đăng Toàn, TS. Đoàn Thu Nguyệt – Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội.

Tóm tắt: Bài viết đi sâu phân tích tiểu mục “Phân đoạn về máy móc” của Karl Marx trong “Các bản thảo kinh tế những năm 1857 – 1859” (Grundrisse), trong đó Marx đã dự đoán rằng tự động hóa tiên tiến sẽ làm cho lao động của con người trở nên lỗi thời, tạo ra những điều kiện cho một xã hội hậu tư bản. Các tác giả cho rằng, cuộc cách mạng AI đương đại, được thúc đẩy bởi sự tư nhân hóa “tri thức xã hội phổ biến”, có nguy cơ tạo ra một trật tự “phản địa đẳng”. Viễn cảnh tiêu cực đó có thể được mô tả như một chế độ Phong kiến công nghệ. Hệ thống mới nổi này thay thế mối quan hệ tư sản – vô sản bằng một cơ cấu giai cấp mới: một thiểu số thống trị gồm các “lãnh chúa phong kiến công nghệ” kiểm soát các phương tiện sản xuất phi vật chất, và một tầng lớp rộng lớn các “nông nô công nghệ”. Tựa vào quan điểm của Antonio Gramsci, bài viết kết luận, việc chống lại “lối rẽ phản địa đẳng” này đòi hỏi một “cuộc chiến” trên bình diện ý thức xã hội để nhận diện nguy cơ và triển khai các hình thức kiểm soát mới trước khi quá muộn.

Từ khóa: Karl Marx, trí tuệ nhân tạo (AI), phong kiến công nghệ, đấu tranh giai cấp, tri thức xã hội phổ biến.

Nhận bài 05/11/25; phản biện 16/11/25; biên tập 15/12/25; duyệt đăng 25/12/25.

Xem nội dung bài tại: File PDF (trang 31)